Adrenal Yetmezlik

1
737

Adrenal Yetmezlik

Böreküstü bezi(adrenal) retroperitoneal bölgede bulunur ve yaklaşık on gram ağırlığındadır. iki kısma ayrılır. %90’ı korteks, kalanı da medülla kısmıdır. Medüllada, sempatik sinirlerden gelen uyarı ile adrenalin ve noradrenalin hormonları sentezlenir. Korteks de üç bölgeye ayrılır. Korteksin zona glomerülozasında, aldosteron üretilir. Zona fasükülatada esas olarak kortizol üretilir. Zona retikülariste ise dehidroepiandresteron, androstenedion ve östrojen sentezlenir. Bu androjenik hormonların etkileri düşüktür. Periferik organlarda testosteron ve dehidrotestosterona dönüşerek etki gösterirler. Korteksteki hormonların hepsinin hammaddesi kolesteroldür.
Aldosteron sentezi, anjiotensin 2 ve potasyum artışı ile artarken, sodyum artışı ile aldosteron sentezi azalır. Aldosteron böbreklerden sodyum geri emilimini arttırır, buna karşılık potastum ve hidrojen atılımını arttırır.Sodyum geri emilirken eşit miktarda su da geri emilir. O yüzden kan basınıcını artırır.
Kortizol ve androjen sentezini ACTH kontrol eder. ACTH eksikliğinde zona fasikülata ve retikülaris atrofiye uğrar, fazlalığında ise hipertrofi gelişir. Endojen kortizol salgısı, 22:00-02:00 arası en düşüktür. Uykunun sonuna doğru ise artar ve en yüksek düzeye ulaşır. Uyandıktan sonra da azalmaya başlar.

 

725167-fig1
Kortizolün vücutta birçok görevi vardır. Glukoz ve yağ asidi sentezini arttırır ve hiperglisemiye yol açar. Böylece açlık stres durumu için vücudu hazırlar. İştahı arttırıp, özellikle santral obeziteye yol açar. İnflamasyonu azaltır. Eritrosit, trombosit ve nötrofil sayısını arttırır, diğer kan hücrelerinin sayısını ise azaltır. Bazofil sayısını ve histamin miktarını düşürmesi nedeniyle alerjik reaksiyonları baskılar.Kas dokusunda yıkıma yol açıp, kas kaybı yapar. Fibroblastları inhibe eder,kollajen ve konnektif doku kaybına yol açar. Bunun sonucunda deri incelmesi, kolay yaralanma ve strialar oluşur. Yara iyileşmesi gecikir.Büyümeyi inhibe eder. Kemik yapımını azaltır.idrarla kalsiyum ve fosfat atlımını arttırır.
Her iki adrenal bezin %90’dan fazlasının kaybı ile klinik belirtiler ortaya çıkar. Adrenal yetmezliğin iki tipi vardır.Primer adrenokortikal yetmezlik(Addison hastalığı) ve sekonder adrenokortikal yetmezlik (hipofizer ACTH eksikliği).

Adrenal yetmezlikte; halsizlik, yorgunluk, kilo kaybı, bulantı, karın ağrısı, kas krampları ve depresyon şikayetleri gözlenir.Ayrıca; hiponatremi, hiperkalemi, hipoglisemi, dehidratasyon, hipotansiyon,anemi ve asidoz saptanabilir. Deri ve müköz membranlarda hiperpigmentasyon, dehidratasyon ve hiperkalemi sadece primer adrenal yetmezlikte olur. Primer adrenal yetmezlik nedenleri; otoimmünite, adrenal kanama, tüberküloz gibi bazı enfeksiyonlar ve ilaçlardır.

Adrenal yetmezlik tanısı koyarken hipofizer adrenal aks değerlendirilmelidir. Adrenal yetmezlik saptandıktan sonra hipofizin fonksiyonel durumunu değerlendirmek için ACTH’a bakılır. Primer adrenal yetmezlikte ACTH yüksektir. Adrenal bezin fonksiyonunu değerlendirmek için kortizol ölçümü yapılır. Kanda kortizol ölçümü sağlıklı değildir. Çünkü kortizol sentezi gün içinde sürekli değişir ve stres sırasında salgısı artar. Ancak 24 saat idrarda kortizol ölçümü anlamlı bilgi verir. Ayrıca tükrük kortizolüne bakılabilir.

Adrenal yetmezlik tedavisinde glukokortikoid ve mineralokortikoid ilaçlar kullanılır. Glukokortikoid olarak hidrokortizon ve prednizolon sıklıkla kullanılmaktadır. Tedavinin 2/3’ü sabah kahvaltıdan önce, kalan 1/3’ü ise akşam 3-4.5 saatleri arası verilmesi önerilir. Mineralokortikoid etki için günde tek doz fludrokortizon verilir. Ancak sekonder adrenal yetmezlikte genelde fludrokortizona gereksinim olmaz. Tedavi sırasında takip, hormon testleri ile değil, hastanın klinik belirtilerle yapılır. Yeterli dozda tedavi alanların; yorgunluk ve bitkinliği düzelir,kilo normale gelir,kan basıncı düzelir ve hiperpigmentasyonu kalmaz. Ayrıca Sodyum ve potasyumu normal sınırlarda seyreder. Stres ve cerrahi sırasında tedavinin dozunun arttırılması gerekmektedir. Yüksek doz glukortikoid alanlarda osteoporoz riski vardır. Bu açıdan takip gerekmektedir.

Yorum Yap

Please enter your comment!
Please enter your name here