A Vitamini ve Karotenler

0
655

    A Vitamini ve Karotenler     

A vitamini ilk bulunan vitamindir. 1913 yılında Büyüme faktörü olarak tanımlanmasına rağmen; kimyasal yapısı 1930 da tanımlanabildi. Wisconsin Üniversitesinden McCollum ve Davis ile Yale Üniversitesinden Osborne ve Mendel eşzamanlı olarak A vitaminini buldular.

         Karotenler oldukça renkli ( kırmızı-sarı) yağda çözünebilen doğal pigmentlerdir. Sebze ve meyvelerin renk,koku ve tatlarını verirler. Bugüne kadar 600 den fazla karotenoid tanımlanmıştır. Bunlardan sadece 30–50’sinin A vitamini aktivesi vardır. Önceleri, bir karotenin biyolojik aktivitesinin, dönüştüğü A vitaminiyle aynı olduğu düşünülüyordu. Ancak yapılan yeni çalışmalar karotenlerin bunun dışında birçok farklı fonksiyonlarının olduğunu göstermiştir. Beta-karoten, A vitamini prekürsörüdür ve provitamin A olarak isimlendirilir. Karotonoidler, gıdalara renk vermek için sıkça kullanılmaktadır.

           A vitamini yağda çözünebilen berrak sarı bir kristaldir. Üç formu vardır.

1) Retinol: Üremeden sorumludur.

2) Retinal: Görmede görevlidir.

3) Retinoik Asit ise büyüme ve gelişmeden sorumludur.

             A vitamini karaciğerde retinol esteri şeklinde depolanır. Retinol bağlayıcı proteine(RBP) bağlanarak kanda dolaşır. RBP’in yarı ömrü 12 saatten daha kısadır. Bu yüzden protein- kalori eksikliğinde önemli bir tanı aracıdır. Kanda karotenleri taşıyan özel bir taşıyıcı protein yoktur. Bunlar plazmada lipoproteinler (özellikle LDL) ile birlikte taşınır. Sonuç olarak, yüksek serum kolesterolü ya da LDL’si olanlar, yüksek serum karoten seviyelerine sahip oluyorlar.

dogal-antioksidanlar-kanseri-onlemede-etkili,rxiHnxtv4kW1l3Ya2f_WMA

A vitamini kaynakları; karaciğer, böbrek, süt ve tereyağıdır. Provitamin A kaynakları; yeşil yapraklı (ıspanak ve kara lahana) sebzeler ve turuncu renkli (havuç, patates, kabak) sebzelerdir. Karotenden zengin gıdalar ise ;kırmızı ve mor meyve ve sebzeler ( domates, kırmızı lahana, böğürtlen ve mor erik) tahıllar ve baklagiller, balık, yumurta sarısı ve kümes hayvanlarıdır.

A vitamini aktivitesi Internasyonel Ünite(I.U) olarak ölçülür. Diğer bir yöntemde; A vitamini aktivitesinin Retinol Eşdeğeri (R.E) olarak belirtilmesi önerildi.1 mikrogram Retinol=1 Retinol Eşdeğeri(R.E). Günlük önerilen doz 2500 ünitedir.

 A vitamini eksikliği immün sistem yetmezliği ile ilişkilidir. A vitamini eksikliği olanlar, enfeksiyonlara daha yatkın olurlar. RBP negatif akut faz reaktanıdır. Enfeksiyonda A vitamini miktarı azalır ve immün yanıt daha da bozulur. Epitel ve mukozal yüzeyler ile onların salgılarının devam etmesi için A vitamini zaruridir. A vitamini ayrıca; anti-tümör aktivite,beyaz küre fonksiyonlarında artma,antikor cevabında artış sağlar. Beta-karotenler ise iyi bir antioksidandır,böylece timus bezini serbest radikal ve oksidatif hasardan korurlar. Böylece kanserden koruduğu gibi yaşlanmayı da geciktirir.

Uzun süre A vitamini eksikliği ilk olarak foliküler hiperkeratoz, gece körlüğü, enfeksiyon sıklığında artış bulgularının ortaya çıkmasına yol açar. Durum daha da kötüleşince, solunum, gastrointestinal ve genitoüriner sistem mukozal bariyerleri de etkilenir. Daha sonra A vitamini eksikliğine bağlı Kseroftalmi meydana gelir.

Kseroftalmi:A vitamini eksikliğine bağlı gözle alakalı bütün bulgular için kseroftalmi terimi kullanılır.Enfeksiyonlara uygun bir ortam oluşup,keratit,konjuktivit görülebilir. Körlük A vitamini eksikliğinin en önemli komplikasyonlarından biridir.

Plazmada retinol bakılıp A vitamini eksikliğinin varlığı araştırılabilir. Çinko,C vitamini, tiroid hormon eksikliklerinde provitamin A’nın, A vitaminine dönüşümü bozulur. Bu yüzden bunlar da kontrol edilmelidir.

 

sindirimi_kolaylastirmak_icin_meyve_suyu_tuketin_h576

A vitamini tedavisi keratinin aşırı üretildiği (hiperkeratoz) cilt sorunlarında oldukça etkilidir. Keratin derideki gözenekleri tıkar. Hiperkeratoz ile ilgili cilt sorunları; sivilce, sedef hastalığı, iktiozis, liken planus, Darrier hastalığı, palmoplantar keratoderma, pitriazis rubradır. Bunların tedavisinde yüksek doz tedavi verilir. Sivilce tedavisinde günlük, 300000-500000 I.U A vitamini altı ay boyunca verilir. Böyle yüksek doz A vitamini alanlarda yan etkiler meydana gelebilir. A vitamini etki ederken, retinol seviyesi, serum RBP’nin kapasitesini aşarak; hücre zarlarının düzgün yapısını bozup, keratin üreten hücrelerde parçalanmaya yol açar.

Gebelikte yüksek doz A vitamini kullanımı, doğumda kusurlara yol açabilir. Bu yüzden A vitamini kullanırken doğum kontrolü uygulanmalı ve tedavi bittikten en az bir ay sonra gebe kalınmalıdır. Toksisite varlığını araştırmak için retinol esterine bakılmalıdır.

Ayrıca aşağıdaki durumlarda A vitaminini etkili olduğu gösterilmiştir:

– Akciğer, deri, rahim ve sindirim sistemi kanserlerinin görülme sıklığını azaltır.

– Kardiyovasküler hastalıkların görülme sıklığını azaltır.

– Kuru göz tedavisinde yüzeysel A vitamini tedavisi (A vitamini damlası) etkilidir.

– Yeni doğanlardaki kızamığa bağlı ölümlerin azaltılmasında etkilidir. Benzer etki RSV enfeksiyonlarında da saptanmıştır.

– Işığa duyarlı cilt hastalıkları( Eritropoetik Protoporfiria ve fotosensitif hastalıklar) tedavisinde etkilidir. Bu hastalarda fotosensitivitenin nedeni, porfirin molekülünün ultraviyole ile uyarılması ile deriye çok tehlikeli olan serbest radikallerin oluşmasıdır. A vitamini güneş ışığının oluşturduğu serbest radikal hasarına karşı kalkan görevi görür.

Yorum Yap

Please enter your comment!
Please enter your name here