İlaç Kullanımıyla ilgili önemli noktalar

0
550

İlaç Kullanımıyla İlgili Önemli Noktalar

İlaç kullanımıyla ilgili önemli noktalar. İlaçlar hangi amaçla kullanılırlar?

İlaçlar iki amaç için kullanılırlar. Birinci amaç hastalık nedenini tamamen ortadan kaldırmaktır. Buna radikal tedavi denir. Diğeri ise hastalığın nedeni ortadan kaldırılmadan, hastalığın semptomlarını düzeltmektir.  Buna da palyatif tedavi denilmektedir. İlaçlar, hedef moleküllerle etkileşerek hem yararlı etkilerini hem de yan etkilerini oluştururlar. İlaç tedavisinde hedef; ilacın, etkili fakat toksik olmayan konsantrasyon aralığında tutacak dozda verilmesidir. İlacın etkisini birçok faktör değiştirebilir; vücut ağırlığı, vücudun yağ oranı, yaş, cinsiyet, kişinin ruhsal durumu, veriliş zamanı ve ilacın plasebo etkisi vs.

Yeni bir ilaç üretilince ilaç belli aşamalardan geçtikten sonra hastaların kullanımına sunulur.
Faz 1’de: kısıtlı sayıda gönüllüde; güvenilirlik ve ilaç etkileşimi ile ilgili değerlendirme yapılır. Faz 2’de; seçilmiş kısıtlı hastalarda etkinlik, doz aralığı ve ilacın diğer özellikleri incelenir. Faz 3’de seçilmiş daha geniş hasta grubunda, güvenilirlik ve diğer ilaçlarla kıyaslandığında etkinliği ile ilgili çalışmalar yapılır. Bu aşamadan sonra ilaç için ruhsat alımı için başvurulur.  Faz 4 ise ilaç piyasaya çıktıktan sonraki değerlendirmelerdir. İlaç alanlarda yeni saptanan yan etkiler ve varsa ilaca ait yeni endikasyonlar değerlendirilir.

İlaç alındıktan sonra temel olarak emilim, dağılım ve eleminasyon aşamaları olur. İlaçlar, ağız yoluyla alındıktan sonra kan dolaşımına geçmeden önce bağırsakları ve karaciğeri geçmeleri gerekmektedir.Bu aşamada ilacın bir miktarı buralarda tutulur ve kana geçemez. Bu olaya presistemik eliminasyon denir. Hatta bu yüzden bazı ilaçlar ağız yoluyla alınınca kana hiç geçmediği için etki gösteremez.Bu yüzden nitrogliserin oral yol yerine sublingual ya da transdermal alınmak zorundadır. Verapamil ise intravenöz yoldan 5 mg verilmesi yeterli iken aynı etki için ağızdan 120mg alınmalıdır.

İlaç ağız yoluya alınınca; önce, her ilaç alımı ile ilacın kandaki düzeyi yükselir. Ancak belli bir seviyeden sonra ilaç alımı ile kandaki ilaç seviyesi arttırılamaz ve ilaç kanda sabit düzeyde seyreder.İlaçların kanda etkili ve sabit bir doza ulaşmaları için yaklaşık olarak, ilacın eleminasyon yarı ömrünün beş katı kadar süre gereklidir. Ancak bazı ilaçlarda bu kadar beklemek tehlikeli olabilir. Bu süreyi kısaltmak için yükleme dozu yapılır. Böylece daha kısa sürede etkili ilaç düzeyine ulaşılır.

İlaçlar kanda, proteinlerine bağlı olarak dolaşır.Ancak proteine bağlı olan ilaç, etkilerini göstermez, serbest kısım etki eder. Plazma proteinlerindeki artış yapan; cerrahi, enfeksiyonlar,romatizmal durumlar ve yanık gibi durumlar ilacın bağlanma miktarını arttırır dolayısıyla etkisini azaltır.Tam tersine karaciğer ve böbrek hastalığı gibi durumlarda plazma protein miktarı azalır ve ilacın etkinliği artar.

 

images (2)

Bazı ilaçlar, farmakolojik etkileri dışında, şifa beklentisiyle alındıkları için hastaya faydaları olabilir. Bu duruma plasebo etkisi denir. Ağrısı olan kişilere plasebo verilince ağrısının azaldığı saptanmıştır. Bazı ilaçların etkisi rastlantı eseri bulunmuştur.Hipertansiyon tedavisinde kullanılan minoksidil, yan etki olarak tüylenme artışı yapmıştır.Bundan sonra bu ilaç saç artışı için kullanılmaya başlanmıştır.
Bazı ilaçların plazma seviyesi ölçülebilir. Digoksin,teofilin,aminoglikozitler, siklosporin ve antikolvilzan ilaçlar böyledir.Bu ilaçların tedavi edici dozları ile yan etkilerini oluşturduğu doz birbirine çok yakındır.Böyle ilaçlarda ilaç dozunun kanda ölçülmesi ile toksisite gelişimi önlenebilir. Ayrıca herkese özel tedavi dozu ayarlanabilir.

Böbrek yetmezliğinde ilacın böbrekten atılımı azaldığı için bazı ilaçların dozunun azaltılması gereklidir.
İlaçlar karaciğer ve bağırsakta metabolize olup parçalanırken genelde CYP3A4 enzim sistemi kullanılır. İlaçlar,diğer ilaçların etkisini arttırıp azaltarak birbiri ile etkileşirler. Rifampin, karbamazepin, fenitoin, sigara ve alkol kullanımı bu enzim sisteminin çalışmasını arttırıp, ilaçların atılımını arttırır. Eritromisin, ketakanazol, ritonavir ve greyfurt suyu ise bu sistemi inhibe edip ilaçların yan etki oluşturma riskini arttırır.

Aynı etken maddeyi içeren iki farklı firmanın ilaçlarının etkisi kıyaslanır.Aynı dozda verilince ilacın etkisinin, diğer ilacın %80-120 aralığında olması gereklidir. Bu sağlanırsa ilaç, diğerinin biyo-eşdeğeri kabul edilir.

Yorum Yap

Please enter your comment!
Please enter your name here